Złość, czyli co kryje się za trudnymi emocjami dziecka i nastolatka?

Złość to jedna z emocji, które towarzyszą nam każdego dnia. Często jest kojarzona negatywnie, a to błąd, ponieważ jest bardzo ważna i… potrzebna. Do czego? Jak z nią sobie radzić, gdy wymyka się spod kontroli? – wyjaśnia nasza specjalistka
Dagmara Czaińska

Złość – co kryje się za trudnymi emocjami dziecka i nastolatka?
Wybuchy gniewu, podniesiony głos czy obrażanie się na cały świat — to sytuacje dobrze znane wielu rodzicom dzieci w wieku szkolnym i nastolatków. Choć bywają wyczerpujące i bolesne, często stanowią naturalny etap dorastania. Co jednak, jeśli takie zachowania stają się codziennością i wpływają na funkcjonowanie całej rodziny, odbijają się na nauce lub relacjach społecznych dziecka?
Zanim wyciągniemy konsekwencje w postaci kary, zakaz czy kolejnej „pogadance”, warto zatrzymać się i spróbować zrozumieć, co kryje się za tymi trudnymi zachowaniami. Pod powierzchnią złości często stoją ważne potrzeby, których dziecko nie potrafi jeszcze nazwać ani wyrazić spokojnie.

Złość to ważny sygnał
Złość nie jest zła – to jedna z podstawowych emocji, która pełni ważną funkcję informacyjną, sygnalizując, że nasze granice zostały przekroczone lub że coś w naszym otoczeniu wymaga uwagi. Dla dzieci i nastolatków, którzy uczą się nazywać i kontrolować swoje emocje, złość pełni rolę ważnego sygnału ostrzegawczego. To sposób na pokazanie, że zmagają się z wyzwaniami, które mogą być dla nich zbyt
skomplikowane lub bolesne, by wyrazić je słowami.
Kiedy dziecko czuje się niezrozumiane, przemęczone lub przytłoczone sytuacjami w szkole, w relacjach z rówieśnikami czy w domu, złość często staje się jedynym sposobem, aby pokazać, że coś jest nie tak. Może to być wyraz lęku, poczucia bezradności, a także potrzeby wsparcia i zrozumienia. Warto pamiętać, że za wybuchem złości kryją się często emocje, które dziecko jeszcze nie potrafi samodzielnie przetworzyć ani wyrazić w inny sposób. Dlatego zamiast postrzegać złość wyłącznie jako problem do „wyciszenia”, warto ją dostrzec jako ważny sygnał, który wskazuje na potrzebę uwagi, rozmowy i wsparcia. W ten sposób pomagamy dziecku rozwijać zdolność do lepszego rozumienia siebie oraz konstruktywnego radzenia sobie z trudnymi emocjami w przyszłości.

Dlaczego dzieci i nastolatki „wybuchają”?
Przyczyny takich reakcji są różne, ale często łączą się z:
– Przeciążeniem obowiązkami — szkoła, prace domowe, zajęcia dodatkowe, presja ocen.
– Brakiem poczucia wpływu — dzieci potrzebują autonomii i przestrzeni do decydowania o sobie.
– Problemami w relacjach rówieśniczych — odrzucenie, konflikty, samotność.
– Trudnościami emocjonalnymi — lęk, niska samoocena, wewnętrzne napięcie.
– Zmianami rozwojowymi — zwłaszcza w okresie dojrzewania, gdy emocje często wyprzedzają jeszcze rozwój mózgu.

Pułapki reagowania – czego unikać?

Odpowiadanie złością na złość
Krzyk, groźby lub ironiczne komentarze tylko pogłębiają konflikt i budują mur między dorosłym a dzieckiem.
Ignorowanie emocji i skupienie wyłącznie na zachowaniu
Powtarzanie „Nie krzycz” lub „Nie trzaskaj drzwiami” ignoruje prawdziwe emocje dziecka.
Moralizowanie i tłumaczenie „na gorąco”
Rozmowa w trakcie wybuchu emocji jest mało skuteczna — lepiej poczekać, aż napięcie opadnie.
Zbyt szybkie „ratowanie” dziecka z trudnych emocji
Pomagając zbyt szybko, odbieramy dziecku szansę na samodzielne radzenie sobie i budowanie odporności.

Co działa lepiej?
– Jasne i spójne granice – dają poczucie bezpieczeństwa, jeśli są komunikowane spokojnie i konsekwentnie.
– Relacje oparte na autentyczności i ciekawości – nastolatki wyczuwają sztuczność i szybko buntują się przeciw kontroli.
– Rozwijanie kompetencji emocjonalnych – nauka rozpoznawania, nazywania emocji i regulowania napięcia, zarówno u dziecka, jak i rodzica.
– Uznanie emocji dziecka – nawet jeśli się z nimi nie zgadzamy, ważne jest, by dziecko poczuło się wysłuchane („Widzę, że to cię frustruje”).

Kiedy zgłosić się do psychologa?
Warto rozważyć pomoc specjalisty, gdy:
– Wybuchy złości są częste i trudne do opanowania.
– Pojawia się agresja wobec innych lub siebie samego.
– Dziecko się izoluje, unika rozmów.
– Następują zmiany nastroju, spadek energii, problemy w szkole.
– Rodzice czują się bezradni i nie wiedzą, jak reagować.

Jak wygląda wsparcie psychologiczne?

Rozmowa z rodzicami – zrozumienie kontekstu
Psycholog zbiera informacje o tym, kiedy i jak pojawiły się trudności, jakie są sposoby radzenia sobie dziecka i jak wygląda jego funkcjonowanie w domu i szkole.
Spotkania z nastolatkiem – bezpieczna przestrzeń do emocji
Młody człowiek może:
– Wyrazić emocje w bezpiecznym środowisku.
– Zrozumieć, jakie sytuacje wywołują tak silne reakcje.
– Nauczyć się rozpoznawać emocje i regulować złość.
– Poznać skuteczne strategie radzenia sobie w trudnych sytuacjach.
Wsparcie dla rodziców – odbudowa relacji i spokoju
Psycholog pomaga:
– Zrozumieć zachowania dziecka i ich przyczyny.
– Reagować spokojnie, by nie eskalować napięcia.
– Odbudować autorytet i poczucie wpływu.
– Wprowadzić drobne, ale skuteczne zmiany w komunikacji i zasadach domowych.

Złość to ważny sygnał – warto go zrozumieć
Właściwe wsparcie pomaga dziecku się wyciszyć, poprawia wzajemne zrozumienie i ułatwia wprowadzenie większego spokoju w rodzinnej codzienności. Pomaga zrozumieć emocje, które kryją się za trudnymi zachowaniami, oraz nauczyć się skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Nie musisz mierzyć się z tym sam — wspólnie znajdziemy sposób na porozumienie i spokojniejszą atmosferę w rodzinie. Każda rodzina jest inna, dlatego pomoc dostosowana do Waszych potrzeb może przynieść trwałe zmiany i poprawić jakość Waszych relacji.

Jeśli szukasz pomoc, zapraszam do kontaktu: Dagmara Czaińska